Πώς γερνάει ο άνθρωπος με αριθμούς

Στην τρίτη ηλικία έχουμε τη μισή δύναμη από όση είχαμε στα 30 και θέλουμε τριπλάσιες λάμπες στο σαλόνι, μας εκνευρίζουν οι λέξεις με πολλά σίγμα και ζήτα (όταν προσπαθούμε να τις ακούσουμε) και προτιμούμε να μιλάμε με άνδρες γιατί τα αυτιά μας πιάνουν δυσκολότερα τις υψηλές συχνότητες, ενώ η δική τους φωνή έχει χαμηλότερες.

 

Το πότε και σε ποιο βαθμό θα παρουσιάσει ο καθένας από εμάς τα μειονεκτήματα των γηρατειών, εξαρτάται από πολλούς παράγοντες, αλλά το ρεπορτάζ έγινε με βάση κλινικές έρευνες και επιδημιολογικά στοιχεία για έναν “μέσο όρο”. Υπάρχουν και οι γνωστοί αστάθμητοι παράγοντες, όπως το πόσο τυχεροί γεννηθήκαμε ή και οι σταθμητοί, όπως το πόσο καπνίσαμε ή πόσο καθιστική ήταν η ζωή μας, στα οποία δεν θα αναφερθούμε, ως αυτονόητα. Όπως αυτονόητο είναι πάντως και το ότι τα γηρατειά είναι ευλογία, επειδή πολλοί άνθρωποι δεν προλαβαίνουν να ζήσουν και να γεράσουν. Με την ηλικία αλλάζουν πολλά και στη μορφή και εσωτερικά στο σώμα μας.

 

Κονταίνουμε (οι γυναίκες περισσότερο), κρεμάει η μύτη, αλλάζουν σχήμα ακόμη και τα οστά του κρανίου, πέφτουν χαμηλότερα τα φρύδια, βαθουλώνουν τα μάτια επειδή χάνεται το λίπος της περιοχής, αλλά παράλληλα συρρικνώνονται λίγο και τα γύρω οστά, χάνουμε τα έντονα ζυγωματικά,  αντί να αποθηκεύουμε λίπος κάτω από το δέρμα  παντού, αυτό συγκεντρώνεται στα σπλάχνα και η επιβράδυνση του μεταβολισμού κάνει τους πιο πολλούς να παχαίνουν, ώσπου στα σχετικά βαθιά γεράματα αρχίζουν σχεδόν όλοι να αδυνατίζουν έντονα. Το δέρμα γίνεται πιο λεπτό, και ο ηλικιωμένος κρυώνει πιο πολύ από τον νέο. Σχεδόν όλα τα όργανα μικραίνουν περίπου κατά 25% μέχρι τα 65 μας (εκτός από την καρδιά) και το σώμα μας τα βγάζει πέρα με όλο και λιγότερα “μέσα”.

 

Η ηλικία και το μυαλό μας

 

Κάθε χρόνο μετά την ενηλικίωση χάνουμε όλοι πάνω-κάτω το 1% από τα πάντα στον οργανισμό μας: Από την ελαστίνη στο δέρμα μέχρι τους οστεοβλάστες στα κόκαλα, όχι όμως και  τα νευρικά κύτταρα του εγκεφάλου μας. Τα τελευταία συρρικνώνονται κάπως και διαφοροποιούνται, αλλά επαρκούν μέχρι τα βαθιά γεράματα, εκτός κι αν κάποιος πάσχει από άνοια ή έχει υποστεί βαρύ εγκεφαλικό. Toυλάχιστον το 40% από εμάς μετά τη μέση ηλικία αρχίζει να ξεχνάει διάφορα, όμως το ότι δεν θυμάται κάποιος που έβαλε τα κλειδιά του δεν σημαίνει Αλτσχάιμερ -το ανησυχητικό είναι να κοιτάζει τα κλειδιά και να μην ξέρει σε τι χρησιμεύουν.

 

Ο ανδρικός εγκέφαλος συρρικνώνεται σταδιακά περισσότερο από των γυναικών, αλλά αυτός έχει εξαρχής 15% περισσότερο όγκο. Η Οπίσθια Κεντρική Έλικα του φλοιού, που είναι υπεύθυνη για την επεξεργασία της αφής, του πόνου και της θερμοκρασίας, καθώς και της αντίληψης θέσης μας και των κινήσεων του σώματος μας, μειώνεται κατά 2,0% ετησίως στους άνδρες και κατά 1,2% ετησίως στις γυναίκες -άγνωστη η αιτία της διαφοράς. Πιθανόν η διαφορά να οφείλεται στο ότι οι άνδρες έχουν σε όλο τον πλανήτη μικρότερη διάρκεια ζωής και γεννιώνται με διαφορετικό προγραμματισμό. Παράλληλα, όσοι έχουν ανώτατη εκπαίδευση φαίνεται να έχουν λιγότερες απώλειες από τους άλλους, όμως η διαφορά μεταξύ ανδρών και γυναικών, παραμένει. Επίσης, δεν συνδέεται με το βιοτικό επίπεδο.

 

Ο εγκέφαλος και των δύο διαρκώς παλεύει να αντισταθμίσει τις απώλειες, που είναι μοιραίες λόγω ηλικίας, και δημιουργεί νέες συνδέσεις με όσα υλικά έχει στη διάθεσή του -πολύ λιγότερα απ’ όσα είχε στα νιάτα του ο ίδιος άνθρωπος. Αν μάλιστα κάποιος προσπαθεί να μάθει μια νέα γλώσσα (που μάλλον δεν θα την μάθει καλά πλέον, αλλά ως άσκηση και ίσως χόμπι), αυτή η προσπάθεια αναγκάζει τον εγκέφαλο να δημιουργεί νέες συνδέσεις και να καταπολεμά την φυσική λόγω ηλικίας (ή και λόγω μίνι εγκεφαλικών) “ατροφία”. Στον εγκέφαλό μας όταν γεννιόμαστε, είναι προγραμματισμένο να υπάρχει και ένα είδος πλεονάσματος, ακριβώς για ώρες (ή ηλικίες) ανάγκης.

 

Κατάποση και φωνή

 

Με τα χρόνια αλλάζουν πολλά στα οστά, περιλαμβανομένων και των σπονδύλων, που “κάθονται”. Η φθορά στην κορυφή της σπονδυλικής στήλης, συχνά προκαλεί κλίση της κεφαλής προς τα εμπρός, συμπιέζοντας τον λαιμό. Ως αποτέλεσμα, η κατάποση είναι πιο δύσκολη και η πιθανότητα πνιγμού, μεγαλύτερη. Εν τω μεταξύ αλλάζει γύρω στα 60-65 και η δομή του λάρυγγα και του φάρυγγα, δυσκολεύοντας επίσης την κατάποση (πρεσβυφωνία, πρεσβυλάρυγγας και πρεσβυφαγία).

 

Το ότι ο λάρυγγας βρίσκεται χαμηλότερα συμβάλλει στο να αποκτούν σταδιακά χαμηλότερη συχνότητα φωνής οι γυναίκες, ενώ οι άνδρες, αντιστρόφως, αποκτούν σταδιακά λίγο υψηλότερο τόνο. Γερνώντας, η μεν ανδρική φωνή “λεπταίνει” ή “ψιλαίνει”, ενώ η γυναικεία αντιθέτως γίνεται πιο χαμηλής συχνότητας. Άνδρες και γυναίκες μεγάλης ηλικίας καταλήγουν να έχουν αντίστοιχα φωνές στα 140-160 Hz οι πρώτοι και στα 165-195 Hz οι δεύτερες.

 

Πέρα από το θέμα της φωνής, οι ανατομικές αλλαγές στο ανώτερο αναπνευστικό και στο φάρυγγα, καθιστούν ευκολότερο το στραβοκατάπημα και αυξάνουν τον κίνδυνο πνιγμού και για τους δυό. Ως προς την φωνή, χάνεται μυική μάζα λόγω ηλικίας από παντού, περιλαμβανομένων και των φωνητικών χορδών, που αποτελούνται κυρίως από μυς. Μειώνεται εκεί και μια ουσία σαν ζελατίνη, αλλά και το πλακώδες επιθήλιο, οι δε λαρυγγικοί χόνδροι σταδιακά ασβεστοποιούνται. Ταυτόχρονα γίνονται πιο άκαμπτες οι τρόπον τινά αρθρώσεις που ρυθμίζουν την κίνηση των χορδών.

 

Ακοή

 

Όλες οι αισθήσεις “χαλαρώνουν” σταδιακά στη ζωή μας, ακόμα και η αφή  και η όσφρηση. Η ακοή μειώνεται και αυξάνονται τα βουητά και τα σφυρίγματα. Η ακοή αμβλύνεται συχνά λόγω συσσώρευσης κυψελίδας ή κεριού του αυτιού, που γίνεται λίγο πιο σκληρό, επειδή δεν λιπαίνεται όσο στα νιάτα μας. Μπορεί να αφαιρεθεί εύκολα, αλλά από ωτορινολαρυγγολόγο. Όσο μεγαλώνουμε, αρχίζουμε να μην ακούμε καλά τις υψηλές συχνότητες όπως του βιολιού.

 

Οι ηλικιωμένοι ακούν καλύτερα τους άνδρες, επειδή όπως προαναφέραμε η ανδρική φωνή έχει χαμηλότερη συχνότητα σε σύγκριση με των γυναικών και των παιδιών. Η ανδρική στις μικρές και μεσαίες ηλικίες κυμαίνεται μεταξύ 85 και 180 Hz, ενώ η γυναικεία μεταξύ 165 και 255 Hz, οι δε παιδικές φωνές είναι στα 250 έως 400 Hz. Ειδικά στις πολύ μεγάλες ηλικίες οι άνθρωποι δεν ακούν καλά τι τους λένε οι άλλοι, επειδή πολλά σύμφωνα έχουν υψηλή συχνότητα, οπότε ο άνθρωπος ακούει κυρίως τα φωνήεντα που έχουν χαμηλή συχνότητα και δεν καταλαβαίνει τη λέξη -τα σύμφωνα είναι απαραίτητα για να γίνει κατανοητή κάθε λέξη με πάνω από μία συλλαβή.

 

Η δύναμη στη τρίτη ηλικία

 

Η μυϊκή μάζα και η δύναμη μειώνονται ήδη από την ηλικία των 30 ετών και αυτή η φθορά συνεχίζεται, για να γίνει πιο αισθητή στη μέση ηλικία και πολύ πιο αισθητή μετά τα 60. Κάποια μείωση μπορεί να αντιμετωπισθεί με την ήπια άσκηση, όμως γενικά η μείωση οφείλεται και στο ότι  ο οργανισμός δεν παράγει πλέον υψηλά επίπεδα αυξητικής ορμόνης και τεστοστερόνης, οι οποίες διεγείρουν την ανάπτυξη των μυών. Αυτή η μείωση είναι της τάξης μόλις του 15% σε πολλούς ανθρώπους, αλλά σημαντικά μεγαλύτερη σε όσους κάνουν καθιστική ζωή και δεν κάνουν τίποτα χειρωνακτικό, οπότε η απώλεια της δύναμης φτάνει και ξεπερνά το 45%.

 

Το επιπλέον πρόβλημα είναι ότι όσο πιο πολύ ξεκουράζεται ο ηλικιωμένος, τόσο πιο πολλή μάζα χάνει και τόσο δυσκολότερα την ανακτά. Έχει υπολογιστεί ότι αν κάποιος ηλικιωμένος μείνει ξαπλωμένος δύο μέρες, π.χ. λόγω τραύματος ή ίωσης, για να αναπληρώσει τη μάζα που έχασε μπορεί να χρειαστεί να ασκηθεί (αν μπορεί) για 15 μέρες. Κατά τη διάρκεια περιόδων αδράνειας, π.χ. από μια ασθένεια που ρίχνει τον άνθρωπο στο κρεβάτι, ο ηλικιωμένος χάνει μυϊκή μάζα πολύ πιο γρήγορα από ό,τι οι νεότεροι και την αναπληρώνει με πολύ πιο αργούς ρυθμούς.

 

Τα μάτια

 

Η κόρη αντιδρά πιο αργά στις αλλαγές φωτισμού, ο φακός σκληραίνει και κιτρινίζει, αλλάζοντας τον τρόπο που γίνονται αντιληπτά και τα χρώματα. Δεν διαβάζονται εύκολα μπλε γράμματα σε μαύρο φόντο ή αντιστρόφως. Πολλοί δυσκολεύονται και στην αντίληψη του βάθους. Τα μάτια παράγουν λιγότερα υγρά και δάκρυα, οπότε είναι στο “πρόγραμμα” οι ξηροφθαλμίες, στις οποίες συμβάλλει το ότι χάνονται ή βουλώνουν αδένες στα βλέφαρα, ενώ παράλληλα αυτά “πέφτουν” δυσχεραίνοντας ακόμα περισσότερο την λίπανση του ματιού.

 

Μεγαλώνοντας, έχουμε ανάγκη από πιο δυνατό φωτισμό. Κατά μέσο όρο, οι 60χρονοι χρειάζονται τρεις φορές περισσότερο φως για να διαβάσουν από τους 20χρονους. Οι ηλικιωμένοι ενήλικες μπορεί να βλέπουν περισσότερες μικροσκοπικές μαύρες κηλίδες, που κινούνται στο οπτικό τους πεδίο. Εμφανίζεται και ένας δακτύλιος (arcus senilis) στην επιφάνεια του ματιού. Ο δακτύλιος αποτελείται από άλατα ασβεστίου και χοληστερόλης.

 

Τρίχες και νύχια

 

Γερνώντας το μαλλί αλλάζει σιγά σιγά χρώμα ώσπου λευκαίνει, και οι τρίχες γίνονται πιο αραιές σε όλο το σώμα ενώ γίνονται -ειδικά στα μαλλιά- κατά τουλάχιστον 20% πιο λεπτές. Συχνά χάνονται οι τρίχες από την ηβική περιοχή, ενώ ξαφνικά φυτρώνουν… όπου θέλουν. Στις γυναίκες βγαίνουν τρίχες και μάλιστα σκληρές στο πηγούνι, ενώ στους άνδρες προτιμούν τα ρουθούνια. Δεν πρέπει να ξεριζώνονται πάντως.

 

Οι θύλακες των τριχών ήδη από τα 30 αρχίζουν να παράγουν λιγότερη “χρωστική”. Οι πρώτες αλλαγές σημειώνονται γύρω από το πρόσωπο και κυρίως στους κροτάφους, μάλλον επειδή αυτές οι περιοχές είναι πιο εκτεθειμένες και ο κύκλος της ζωής των θυλάκων τους είναι εκ γενετής μικρότερος (ώστε να ανανεώνονται συχνότερα λόγω της συγκριτικά μεγαλύτερης έκθεσης), οπότε “κουράζονται” τρόπον τινά πιο γρήγορα και εξαντλούνται πρώτες. Τα νύχια γίνονται πιο θαμπά, κίτρινα και εύθραυστα. Των ποδιών, μπορεί να γίνουν σκληρά και παχιά και να μεγαλώνουν προς τα μέσα. Ειδικά στους καπνιστές τα νύχτα παραμορφώνονται πιο γρήγορα.

 

Έντερο, ήπαρ και νεφρά

 

Το πεπτικό σύστημα επηρεάζεται λιγότερο από άλλα συστήματα από τη γήρανση, όμως οι διαδικασίες γίνονται πιο αργές ως προς την προώθηση των τροφών. Σε πολλούς, το πεπτικό σύστημα μπορεί πλέον να παράγει λιγότερη λακτάση, ένα ένζυμο που χρειάζεται το σώμα για να χωνέψει το γάλα και τα γαλακτοκομικά προϊόντα, οπότε έχουν φουσκώματα που δεν είχαν νεότεροι. Το ήπαρ τείνει να γίνεται μικρότερο επειδή μειώνεται και σε αυτό ο αριθμός των κυττάρων. Επειδή εν τω μεταξύ μπορεί να έχει γίνει λιπώδες, ο όγκος μοιάζει ίδιος, χωρίς όμως να είναι. Τα ηπατικά ένζυμα που βοηθούν το σώμα να επεξεργάζεται φάρμακα και άλλες ουσίες λειτουργεί κάπως λιγότερο αποτελεσματικά, αλλά τηρουμένων των αναλογιών, επαρκώς. Η δόση πάντως ενός φαρμάκου που έπαιρνε κάποιος στα 55 δεν είναι η ίδια με εκείνην που πρέπει να παίρνει στα 75.

 

Μικραίνουν και τα νεφρά. Ήδη από τα 30 φιλτράρουν λιγότερο αίμα από όσο στην ηλικία των 20. Καθώς περνούν τα χρόνια, απομακρύνουν τα απόβλητα από το αίμα όλο και δυσκολότερα, λειτουργώντας πάντως κατά κανόνα κι αυτά επαρκώς στην τρίτη ηλικία. Οι άνδρες πηγαίνουν για ούρηση τετραπλάσιες φορές απ΄ ό,τι πήγαιναν νεότεροι -συχνότερα πάνε και οι γυναίκες. Ένας λόγος είναι ότι στα 60 μας ο μέγιστος όγκος ούρων που μπορεί να συγκρατήσει η κύστη μειώνεται από τα περίπου 500-600 ml στα 300-400.

 

Μερικές φορές οι μύες της ουροδόχου κύστεως συστέλλονται απρόβλεπτα, παρότι ο άνθρωπος δεν χρειάζεται να ουρήσει και άλλοτε αποδυναμώνονται, οπότε η κύστη δεν αδειάζει πλήρως. Ο μυς που ελέγχει την έξοδο των ούρων από το σώμα σε πολλούς παύει να κλείνει αρκετά σφιχτά και σημειώνονται διαρροές. Παίζουν ρόλο η αλλαγή στο μήκος του ουροσωλήνα και στη μήτρα (γυναίκα), αλλά και στον προστάτη (άνδρες).

 

Οστά και δέρμα

 

Άνδρες και γυναίκες χάνουν περίπου το 1% της οστικής τους μάζας κάθε χρόνο, όμως οι άνδρες δεν υφίστανται την κάθετη μείωση που συμβαίνει στις γυναίκες μετά τη εμμηνόπαυση και που προσθέτει ένα 20% απωλειών στις ήδη συσσωρευμένες απώλειες του 1% ετησίως, οπότε πολλές γυναίκες φθάνουν να αθροίζουν απώλειες της τάξης του 50%. Συνολικά κατά τη διάρκεια της ζωής τους, οι άνδρες χάνουν περίπου το 20%  το μέγιστο, το 30% της οστικής τους μάζας και όλοι χάνουμε πάνω από ένα εκατοστό σε ύψος ανά δεκαετία, με τις γυναίκες να χάνουν πάνω από 6 εκατοστά μετά την εμμηνόπαυση.

 

Το δέρμα χάνει κατά μέσο όρο 10% έως 20% της ελαστικότητάς του ανά δεκαετία μετά τα 20-25. Ο οργανισμός συνεχίζει να παράγει, έστω και σε μειωμένους ρυθμούς, κολλαγόνο (σταθεροποιητικός παράγοντας), αλλά όχι πλέον ελαστίνη (ουσία που παρέχει ελαστικότητα). Αυτό γίνεται επειδή η ελαστίνη είναι μια από τις πιο ανθεκτικές και μακρόβιες πρωτεΐνες, με διάρκεια ζωής περίπου 74 έτη, γι΄αυτό η παραγωγή της σταματά στην εφηβεία. Όλοι έχουμε δηλαδή μια δεξαμενή ελαστίνης που θεωρητικά αντέχει μέχρι τέλους.

 

Χάνουμε όμως ανά δεκαετία το 10% από αυτήν -οι καπνιστές και όσοι εκτίθενται στον ήλιο, χάνουν περισσότερη. Στα 40 οι περισσότεροι έχουμε ήδη χάσει το 20% έως 30% της δεξαμενής. Παράλληλα, ενώ οι άνδρες χάνουν σταθερά μέχρι τα γεράματά τους 1% του κολλαγόνου τους, οι γυναίκες μετά τα 50 χάνουν μέσα σε μια πενταετία το 30% αυτής της πρωτεΐνης. Το ανδρικό δέρμα είναι εκ φύσεως περίπου 25% παχύτερο από το γυναικείο και έχει μεγαλύτερη πυκνότητα κολλαγόνου και ελαστικών ινών εξαρχής. Έτσι, παρόλο που ένας άνδρας μετά τα 50 χάνει σταθερά ελαστίνη, οι συνέπειες (όπως η έντονη χαλάρωση) αργούν να γίνουν ορατές στην επιφάνεια. Η απώλεια ελαστίνης και κολλαγόνου γίνεται στον άνδρα έντονη γύρω στα 60.

 

Οι γυναίκες έχουν την προστατευτική δράστη των οιστρογόνων μέχρι την εμμηνόπαυση, αλλά και οι άνδρες διαθέτουν πολλή τεστοστερόνη που συντηρεί έμμεσα την ελαστίνη. Η τεστοστερόνη μειώνεται κατά 1% έως 2% κατ΄έτος. Χάνουν και οι γυναίκες τις υποστηρικτικές προς την ελαστίνη δράσεις του οργανισμού κατά 1%-2% το χρόνο μέχρι τα 40 τους, αλλά μετά τα 50 έχουν οι περισσότερες απότομη επιτάχυνση στις απώλειες. Όσον αφορά την σεξουαλική επιθυμία, στις γυναίκες μειώνεται πιο κάθετα, γιατί με την εμμηνόπαυση χάνουν και την λίγη τεστοστερόνη που είχαν και που προκαλούσε ερωτική επιθυμία.

 

ΜΑΥΡΟΥ ΟΛΓΑ 

 

Πηγή : https://slpress.gr