Πόλεμος, LNG και ηλεκτρική αγορά: το αόρατο μέτωπο που πληρώνει η Ευρώπη

Του ΒΑΣΙΛΗ ΛΥΚΟΥ*

 

Η σύγκρουση ανάμεσα στο Ιράν, το Ισραήλ και τις Ηνωμένες Πολιτείες δεν διεξάγεται μόνο με πυραύλους και drones. Διεξάγεται και στις αγορές ενέργειας, στα ναυτιλιακά ασφάλιστρα, στα συμβόλαια LNG και τελικά στους λογαριασμούς ρεύματος των ευρωπαϊκών νοικοκυριών. Το αόρατο αυτό μέτωπο μπορεί να αποδειχθεί εξίσου καθοριστικό με το στρατιωτικό.

 

Η στρατηγική διάσταση της ενέργειας

 

Περίπου το 20% του παγκόσμιου εμπορίου πετρελαίου και σημαντικό ποσοστό υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) διέρχεται από το Στενό του Ορμούζ. Οποιαδήποτε διαταραχή εκεί δεν είναι τοπικό επεισόδιο· είναι παγκόσμιο σοκ. Το LNG έχει καταστεί κομβικό για την Ευρώπη μετά τη μείωση των ρωσικών ροών. Η αγορά λειτουργεί πλέον με οριακές ισορροπίες: μικρή μείωση προσφοράς σημαίνει μεγάλη μεταβολή τιμής.

 

Το Κατάρ είναι ένας από τους τρεις μεγαλύτερους εξαγωγείς LNG διεθνώς, με παραγωγή που υπερβαίνει τα 75–80 εκατ. τόνους ετησίως και σχέδια επέκτασης άνω των 120 εκατ. τόνων έως το τέλος της δεκαετίας. Μακροχρόνια συμβόλαια με ευρωπαϊκές εταιρείες εξασφαλίζουν σημαντικό όγκο για την ήπειρο. Αν όμως η ασφάλεια των θαλάσσιων μεταφορών τεθεί υπό αμφισβήτηση ή αυξηθούν δραματικά τα ασφάλιστρα κινδύνου, το κόστος μετακυλίεται ακαριαία.

 

Μια άνοδος 10 ευρώ ανά MWh στο φυσικό αέριο μπορεί να σημαίνει δισεκατομμύρια επιπλέον κόστος σε ετήσια βάση για τις ευρωπαϊκές οικονομίες. Σε χώρες με υψηλή εξάρτηση από μονάδες ηλεκτροπαραγωγής φυσικού αερίου, η επίδραση στη χονδρεμπορική τιμή ρεύματος είναι σχεδόν αυτόματη.

 

Η Ελλάδα ως κρίκος της ευρωπαϊκής αλυσίδας

 

Η Ελλάδα έχει αναδειχθεί σε περιφερειακό κόμβο LNG. Ο τερματικός σταθμός της Ρεβυθούσας και η πλωτή μονάδα στην Αλεξανδρούπολη αυξάνουν τη δυναμικότητα επαναεριοποίησης και επιτρέπουν εξαγωγές προς Βαλκάνια και Κεντρική Ευρώπη. Το LNG καλύπτει πλέον άνω του 40% των ελληνικών εισαγωγών φυσικού αερίου σε ορισμένες περιόδους.

 

Όμως η Ελλάδα δεν λειτουργεί απομονωμένα. Η αγορά ηλεκτρικής ενέργειας είναι διασυνδεδεμένη με την ευρωπαϊκή μέσω μηχανισμών σύζευξης αγορών. Οι τιμές επηρεάζονται από τα μεγάλα hubs, με σημείο αναφοράς το European Energy Exchange και τις συναλλαγές που λαμβάνουν χώρα σε αγορές όπως το EPEX SPOT, με σημαντικό ρόλο του Άμστερνταμ ως κέντρου τιμολόγησης. Και εδώ αξίζει να επισημανθεί ότι είμαστε η μοναδική χώρα στην Ευρώπη που είμαστε κατά τουλάχιστον 85% συνδεδεμένοι από το χρηματιστήριο του Άμστερνταμ χωρίς μακροχρόνια προθεσμιακά συμβόλαια κι έχοντας εγκαταλείψει εντελώς το δικό μας εγχώριο, φθηνό, ενεργειακό καύσιμο, το λιγνίτη.

 

Αυτό σημαίνει ότι αν το φυσικό αέριο στο ολλανδικό hub TTF αυξηθεί από 30 σε 50 €/MWh, η επίδραση μεταφέρεται και στη Νοτιοανατολική Ευρώπη. Ακόμη και αν η Ελλάδα αυξήσει το ποσοστό ΑΠΕ (πράγμα αδύνατον με τα υπάρχοντα δίκτυα) στο 50% της ηλεκτροπαραγωγής, η οριακή τιμή συστήματος θα καθορίζεται πάντα από τις μονάδες φυσικού αερίου, που μπαίνουν στο σύστημα. Γιατί δυστυχώς, γίναμε έρμαια του περιώνυμου Target Model και εξοβελίσαμε τον «εωσφορικό» λιγνίτη. Το αποτέλεσμα; Υψηλότεροι λογαριασμοί.

 

Τρία σενάρια διάρκειας πολέμου

 

1. Βραχυχρόνια σύγκρουση (έως 3 μήνες)

 

Οι αγορές αντιδρούν νευρικά, αλλά οι αποθήκες φυσικού αερίου της Ευρώπης – που συχνά υπερβαίνουν το 80% πληρότητα πριν τον χειμώνα – λειτουργούν ως μαξιλάρι. Οι τιμές μπορεί να αυξηθούν 20–30%, όμως σταδιακά αποκλιμακώνονται. Η επίπτωση στους λογαριασμούς ρεύματος είναι αισθητή αλλά διαχειρίσιμη, ιδίως με κρατικές παρεμβάσεις.

 

2. Μεσαίας διάρκειας (3–6 μήνες)

 

Η παρατεταμένη αβεβαιότητα αυξάνει τα ασφάλιστρα ναυτιλίας και περιορίζει τη διαθεσιμότητα LNG στην spot αγορά. Οι τιμές θα μπορούσαν να σταθεροποιηθούν σε επίπεδα 50–70 €/MWh για το φυσικό αέριο. Η χονδρεμπορική τιμή ρεύματος στην Ελλάδα ενδέχεται να κινηθεί άνω των 150 €/MWh σε περιόδους αιχμής. Ο πληθωρισμός επανέρχεται, επηρεάζοντας μεταφορές, βιομηχανία και τρόφιμα.

 

3. Παρατεταμένη κλιμάκωση (>6 μήνες)

 

Σε αυτό το σενάριο, η ενεργειακή κρίση αποκτά δομικά χαρακτηριστικά. Οι τιμές LNG ενδέχεται να επιστρέψουν σε επίπεδα αντίστοιχα του 2022, με αιχμές άνω των 100 €/MWh. Οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις θα χρειαστεί να επανενεργοποιήσουν μηχανισμούς επιδότησης. Για την Ελλάδα, με υψηλό ποσοστό ηλεκτροπαραγωγής από φυσικό αέριο, οι επιπτώσεις θα είναι έντονες, ιδίως σε βιομηχανικούς καταναλωτές.

 

Η γεωπολιτική του κόστους & το φαινόμενο της πεταλούδας

 

Αν η Τεχεράνη επιδιώκει να αυξήσει το κόστος για τη Δύση, η ενέργεια είναι μοχλός πίεσης. Η Ευρώπη, αν και λιγότερο εξαρτημένη από έναν μόνο προμηθευτή, παραμένει ευάλωτη σε θαλάσσιες διαταραχές. Οι ΗΠΑ διαθέτουν αυξανόμενη παραγωγή LNG, αλλά η παγκόσμια αγορά είναι αλληλοσυνδεδεμένη: η Ασία ανταγωνίζεται την Ευρώπη για φορτία.

 

Το κρίσιμο ερώτημα είναι αν οι πολιτικές ηγεσίες έχουν συνυπολογίσει αυτό το ενεργειακό ντόμινο. Ένας πόλεμος που σχεδιάζεται ως περιορισμένος μπορεί να εξελιχθεί σε οικονομικό σοκ με πολλαπλασιαστικά αποτελέσματα. Η στρατηγική αποτροπής με στρατιωτικούς όρους συναντά τη στρατηγική αντοχής με οικονομικούς όρους.

 

Το πολιτικό ερώτημα

 

Η ενεργειακή κρίση δεν είναι φυσικό φαινόμενο. Είναι αποτέλεσμα γεωπολιτικών ανταγωνισμών και ενός μοντέλου αγοράς που αντιμετωπίζει την ενέργεια ως χρηματιστηριακό προϊόν και όχι ως κοινωνικό αγαθό. Όσο οι τιμές καθορίζονται από διεθνή hubs και χρηματιστήρια, τόσο οι κοινωνίες θα παραμένουν εκτεθειμένες σε κρίσεις που δεν ελέγχουν.

 

Η Ελλάδα, όπως και η υπόλοιπη Ευρώπη, αλλά εμείς ακόμη περισσότερο χρειάζεται βαθύτερη ενεργειακή αυτάρκεια και η επένδυση στις ανανεώσιμες πηγές δεν είναι η λύση του προβλήματος μια και αυτές εξαρτώνται και πάλι από το υγροποιημένο φυσικό αέριο. Πριν είχαμε το φθηνό φ.αέριο των αγωγών από τη Ρωσία. Δεν μας άρεσε. Προτιμήσαμε «καραβιές» με LNG τετραπλάσιας τιμής. Τώρα λοιπόν, είναι η ώρα που χρειαζόμαστε περισσότερο από ποτέ ενεργειακή αυτάρκεια  με κοινωνικό σχεδιασμό και μηχανισμούς προστασίας των πολιτών από τη χρηματιστηριακή μεταβλητότητα., που «κάποιοι» δημιούργησαν εκτός από τους φίλους μας τους Γερμανούς… Διαφορετικά, κάθε γεωπολιτική ένταση θα μεταφράζεται σε νέο κύμα δυσβάσταχτης ακρίβειας.

 

Ο πόλεμος μπορεί να ξεκινά μακριά. Ο λογαριασμός, όμως, έρχεται πάντα στο σπίτι. Και όσο η ενέργεια παραμένει πεδίο κερδοσκοπίας και γεωπολιτικής πίεσης, τόσο οι κοινωνίες θα πληρώνουν το κόστος επιλογών που δεν έκαναν.

 

Συμπέρασμα

 

Ο σύγχρονος πόλεμος δεν μετριέται μόνο σε απώλειες και εδάφη αλλά σε MWh, σε τόνους LNG και σε ποσοστά πληθωρισμού. Η Ελλάδα, διασυνδεδεμένη με τις ευρωπαϊκές αγορές και εξαρτημένη σε σημαντικό βαθμό από το φυσικό αέριο, βρίσκεται στην τομή γεωπολιτικής και οικονομίας και ειδικά τώρα λόγω των προηγούμενων επιλογών της εντελώς εκτεθειμένη…

 

Το ερώτημα, λοιπόν «πώς τελειώνει αυτό;» αποκτά διπλή σημασία: όχι μόνο πώς θα σταματήσουν οι εχθροπραξίες, αλλά και πότε θα σταθεροποιηθούν οι αγορές. Αν η σύγκρουση παραταθεί, η ενεργειακή πίεση μπορεί να αποδειχθεί το πιο αποτελεσματικό – και πιο επικίνδυνο – όπλο από όλα.

 

 

*Δρ. Βασίλης Λύκος

 

Political Analyst 

Biologist – PhD in Risk Assesment & Integrated Environmental Management

MSc in Integrated Coastal Zone Management 

University of Crete 

 

 

 

Πηγή : https://www.militaire.gr